Vervangingsinkomen voor kunstenaars die freelancen?

In de kunstensector combineren freelancers verschillende jobs, opdrachtgevers en sociale statuten. Vanwege de maatregelen die de verspreiding van het COVID-19 virus moeten tegengaan, werden veel opdrachten van freelancers geannuleerd. Ze vragen ze zich af waar ze terechtkunnen om het inkomensverlies bij ziekte of annulaties op te vangen. In ons land is bestaanszekerheid gekoppeld aan drie verschillende sociale statuten en dan wordt het voor kunstenaars puzzelen, zeker als ze artistieke en niet-artistieke jobs doen.

 

In België voorziet het sociaal statuut van de kunstenaar dat het uitvoeren van artistieke activiteiten toegang geeft tot het statuut dat de grootste bescherming biedt: dat van de werknemers. Als een arbeidsovereenkomst met een opdrachtgever niet kan, is er een oplossing mogelijk via interimwerk of kan een kunstenaar met een kunstenaarsvisum zelf een aannemingsovereenkomst met een opdrachtgever omzetten in tewerkstelling. Dit kan niet voor niet-artistieke activiteiten. Daarom werken kunstenaars soms ook in het statuut van zelfstandige of ambtenaar.

Artistieke activiteiten die vergoed worden met een onkostenvergoeding zoals de kleine vergoedingsregeling (KVR) of een vrijwilligersvergoeding, bouwen geen rechten op in de sociale zekerheid.

De Vlaamse regering heeft een Noodfonds Cultuur opgericht. De Federale overheid heeft de toegang tot werkloosheid tijdelijk versoepeld, Cultuurloket maakte voor de aanvraag een stappenplan. Kunstenaars die aangesloten zijn bij een collectieve beheersvenootschap (auteursrechten of naburige rechten) kunnen daar in bepaalde gevallen extra steun aanvragen.

Stelsel van de werknemers (incl. interim)

Een werknemer die ziek wordt, heeft naargelang de arbeidsovereenkomst, recht op gewaarborgd loon dat de werkgever betaalt of een uitkering van het ziekenfonds.Een werkgever of interimkantoor kan beslissen om een aanvraag voor tijdelijke werkloosheid in te dienen bij de RVA. De werknemer ontvangt dan een uitkering. Vanwege de coronacrisis heeft de federale overheid dit systeem versoepeld. Bekijk het webinar waarin een consulent van Cultuurloket alle voorwaarden van deze procedure, de mogelijkheden voor werkgevers en de gevolgen voor werknemers in een half uur uitlegt. Check zeker de updates, want tijdelijke werkloosheid kan ook aangevraagd worden voor geannuleerde evenementen en door mensen die in de periode van 13/3/19 – 13/3/20 artistieke of technische prestaties hebben verricht in de artistieke sector (p. 63 van de CORONA FAQ). Cultuurloket maakte voor deze tijdelijke aanvraag een stappenplan.

De verbreking van een aannemingsovereenkomst vanwege overmacht, geeft zelden recht op een schadevergoeding. De kunstenaar die voor artistieke opdrachten met een kunstenaarsvisum werkt, kan eventueel op basis van de voorbije loopbaan terugvallen op de werkloosheid.

Stelsel van de zelfstandigen

Kunstenaars kunnen ook actief zijn in het sociaal statuut van de zelfstandige, in hoofdberoep, als meewerkende partner of in bijberoep. Via hun aansluiting bij een sociaal zekerheidsfonds kunnen ze gebruik maken van een aantal steunmaatregelen. De voorwaarden worden versoepeld en het is dus zaak om goed op de hoogte te blijven. Bekijk het webinar van Cultuurloket waarin de maatregelen in een halfuur aan de hand van zes voorbeelden, waarvan vier met een link met de kunsten, worden toegelicht. Online informatie is ook te vinden op de sites van RSVZ en FOD Financiën. FlandersDC zet alle maatregelen voor creatieve ondernemers op een rij.

Een zelfstandige in hoofdberoep of meewerkende partner kan bij ziekte een tussenkomst van het ziekenfonds aanvragen op voorwaarde dat de ziekte acht dagen duurt.

Zelfstandigen in hoofdberoep kunnen bij een grote omzetdaling of tijdelijk stoppen van de activiteit een aantal maatregelen inroepen om de betaling van sociale en fiscale bijdragen uit te stellen, te verminderen of een vrijstelling aan te vragen. Als de activiteit volledig onderbroken wordt, kan een overbruggingsrecht aangevraagd worden. Onder bepaalde voorwaarden kunnen zelfstandigen in hoofdberoep een werkloosheidsuitkering aanvragen (zie infoblad T39 van de RVA).

Voor zelfstandigen in bijberoep gaat de regelgeving ervan uit dat ze bij ziekte een beroep kunnen doen op de bestaanszekerheid via hun hoofdberoep. Onder bepaalde voorwaarden kunnen ze ook overbruggingsrecht, vermindering van de sociale bijdragen of een werkloosheidsvergoeding aanvragen.

Zowel in het Vlaams als in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zijn in het kader van de coronacrisis bijkomende compensatiemaatregelen voor zelfstandigen uitgewerkt. Herbekijk een webinar over steunmaatregelen voor zelfstandigen en organisaties van Cultuurloket.

Stelsel van de ambtenaren

Kunstenaars die vast benoemd zijn, bijvoorbeeld als leerkracht in het onderwijs en voor wie dit het hoofdberoep is, hebben een eigen sociaal statuut dat de hun inkomen bij ziekte of tijdelijke schorsing van de overeenkomst regelt.

Kunstenaars die geen benoeming hebben, bijvoorbeeld als gastdocent in een kunstopleiding of met een tijdelijke aanstelling als statutair ambtenaar, kunnen in bepaalde gevallen als werknemer beschouwd worden. Ze doen best navraag bij het secretariaat van de school.

Leefloon

Voor wie buiten alle vernoemde sociale stelsels valt, is het leefloon mogelijk een laatste toevlucht. Informatie krijgen en aanvragen kan bij de sociale dienst van het OCMW in de gemeente van domiciliëring.

Meer informatie