Landschapstekening Kunsten 2025: een analyse van het Vlaamse kunstenlandschap 

Letterlijk luidt deze opdracht als volgt: [Kunstenpunt levert] “een bijdrage aan de opbouw van de strategische visienota kunsten (…) door een landschapstekening aan te leveren, uiterlijk op 1 september van het jaar vóór het jaar waarin de visienota wordt voorgelegd (…). [Zij is] gebaseerd op een sterkte zwakte-analyse, die de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van het kunstenveld beschrijft. De landschapstekening bevat kwalitatieve en kwantitatieve gegevens van het kunstenveld binnen de Vlaamse Gemeenschap, met inbegrip van cijfers over de internationale context, de aanwijzing van hiaten en overaanbod, de beschrijving van de huidige trends en de opsomming van opportuniteiten om het kunstenbeleid te optimaliseren.”

In een eerste deel geven zeven disciplinespecifieke hoofdstukken de lezer een stand van zaken en een overzicht van kwesties die spelen in de disciplines beeldende kunst, podiumkunsten, muziek, vormgeving, architectuurcultuur, literatuur en film. Elk disciplinespecifiek hoofdstuk eindigt met een SWOT-analyse van de betreffende discipline.

Kunstenpunt maakte hierbij dankbaar gebruik van de input van redactiepartners VI.BE, het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF), Literatuur Vlaanderen en het Vlaams Architectuurinstituut (VAi). We putten ook uit de Actualisatie Veldanalyse Vormgeving in Vlaanderen (2024) van het Departement Cultuur, Jeugd en Media. Kunstenpunt draagt eindverantwoordelijkheid voor de hoofdstukken zoals ze hier gepubliceerd zijn.

In een tweede deel analyseren we in tien thematische hoofdstukken een selectie van kwesties die het kunstenveld beroeren over de grenzen van disciplines heen. Het betreffen onderwerpen die ons veelvuldig werden aangedragen vanuit het kunstenveld en die aandacht verdienen omwille van de impact van beleidsverschuivingen, of die het artistiek ecosysteem mee structureren, zoals de functies in het Kunstendecreet.

Via onze website vind je korte versies in het Nederlands en in het Engels van elk hoofdstuk, linken naar verder onderzoek, concreet sectoradvies, de Kunstendatabank, en de volledige tekst van de boekpublicatie. Je vindt er ook informatie over het natraject waarmee we de inzichten in deze Landschapstekening zo goed mogelijk willen delen en bespreken met het kunstenveld.

Vanuit de digitale dossierpagina van de Landschapstekening verwijzen we door naar de beleidsadviezen van zo’n 35 belangengroepen en sectororganisaties, georganiseerd rond dertig thema’s: de oplijsting van opportuniteiten voor optimalisatie van het kunstenbeleid, zoals gevraagd in het Kunstendecreet (2021). Tien van deze dertig thema’s zijn ook het onderwerp van de tien thematische hoofdstukken in de boekpublicatie. Via deze weg kun je ons eveneens feedback geven en nieuwe thema’s voor mogelijk vervolgonderzoek aandragen.

De samengebrachte kennis komt uit eigen onderzoek, input van redactiepartners, literatuurstudies, schrijfopdrachten, veldschetsen, interviews en focusgesprekken, permanent contact met spelers in het kunstenveld, memoranda en andere input van belangengroepen, en vooral: een jaar lang specifieke inputverzameling. In 2024 organiseerde Kunstenpunt ruim dertig sectorevenementen op uiteenlopende schaal: van disciplinebrede sectordagen tot kleine focusgroepen, soms discipline- en subdisciplinespecifiek ingestoken of thematisch, of soms een combinatie van beide. Kunstenpunt deed dit voor haar kerndisciplines beeldende kunst, podiumkunst en klassieke muziek. Verschillende redactiepartners organiseerden vergelijkbare evenementen voor hun respectieve disciplines. Ruim 1.200 deelnemers lieten zo hun stem horen.

We mikten op de grootst mogelijke meerstemmigheid. We hielden de financiële drempel zo laag mogelijk door mensen die dat nodig hadden ofwel een fee voor hun inbreng te betalen, of minimaal vervoerskosten te vergoeden. We gaven de voorkeur aan goed bereikbare en toegankelijke locaties, en zorgden voor een goede geografische spreiding. Ook pasten we verschillende gespreksmethodieken toe, opdat zoveel mogelijk mensen aan het woord kwamen. Deze Landschapstekening Kunsten werd geschreven in het voorjaar 2025, op basis van al deze informatie. Ze kende meerdere iteratierondes, en de verschillende hoofdstukken kregen gezamenlijk feedback van dertig externe nalezers, elk met specifieke expertise per hoofdstuk. Vanaf najaar 2025 vormt de Landschapstekening een basis voor het aankomende werk van Kunstenpunt: samen met sector en beleid gaan we oplossings- en actiegericht aan de slag rond gedetecteerde knelpunten en kansen. De Landschapstekening zal ook een rol spelen in ons praktijkondersteunend werk voor spelers die project- of werkingsmiddelen (2028-2032) willen aanvragen in het Kunstendecreet.

Haar decretale opdracht is om een bijdrage te leveren aan de Strategische Visienota Kunsten, en daartoe leveren haar verschillende delen samen alle nodige informatie. Maar deze informatie is evenzeer waardevol voor kunstprofessionals die nadenken over hoe zich te positioneren, profileren en oriënteren in ons kunstenveld. Dat maakt van deze Landschapstekening ook een tool. Vanaf najaar 2025 ondersteunen we kunstprofessionals in onze kerndisciplines bij het gebruik ervan. Ten slotte is de Landschapstekening een agenda voor gesprek tussen spelers in het veld, én tussen het veld en het beleid. Ze schuift beargumenteerde toekomstpistes naar voor, ontwikkeld door gesprekken met kunstprofessionals, en online bundelt ze beleidsadviezen van belangenbehartigers en representatieve structuren. We hopen dat het gesprek over deze pistes en beleidsadviezen even meerstemmig zal gebeuren als de manier waarop de Landschapstekening tot stand kwam.