Ondernemerschap: van dromen naar doen

Of je nu als freelancer of werknemer, alleen of collectief aan de bak wil, als kunstenaar zul je vaak je eigen werkzaamheden moeten organiseren. En dat kan wel afschrikken. Ondernemend zijn, is hier de boodschap.

Het gaat erom je omgeving te scannen naar kansen die je kunnen helpen je praktijk in stand te houden en uit te bouwen. Dat vraagt om dynamisch ondernemen, je schakelt voortdurend tussen wat kan in de context en fase waarin je je bevindt, en wat je graag wil bereiken.

Met andere woorden: je houdt je visie voor ogen en past je strategie voortdurend aan je situatie aan. Dat vergt heel wat creativiteit, drive en vindingrijkheid. Gelukkig zijn dat doorgaans skills die een kunstenaar meer dan gemiddeld in huis heeft. 

Informeer je

Wil je je artistieke plan realiseren, dan ontsnap je niet aan wat research. Veel kunstenaars hebben een afkeer van de zakelijke kant van hun metier. 

Onderzoek wees uit dat artiesten die na enkele jaren afhaakten, over veel aspecten slecht geïnformeerd bleken. Er is wel degelijk een link. Dat stuk heb je volledig zelf in handen. In het begin moet je veel uitzoeken, maar ook daar zal je in groeien.

Maak het zakelijke aspect deel van je artistieke praktijk. Word de spilfiguur in je eigen economische realiteit. Zie het als emancipatie. Een zakelijk kader zien veel kunstenaars als een begrenzing van hun vrijheid. Maar als de ‘economie’ goed zit, zal dat je net vrijheid en rust geven. Je creëert niet in een vacuüm, je kunstpraktijk maakt deel uit van een maatschappelijke context. 

Hoe beter je wordt in het georganiseer en geregel, des te autonomer je jezelf zal voelen. 

7 tips voor artistieke entrepreneurs

1. Budgetteer je tijd

Het is belangrijk dat je je tijd leert managen. Daarom moet je eerst bijhouden hoelang je over iets doet. Hou je tijd eens bij, zo weet je de volgende keer hoelang je erover doet. Je kunt dan ook een planning opmaken en leren inschatten hoe lang je kunt besteden aan experiment rond een nieuw idee voor je in tijdsnood komt. Maak ook tijd vrij in je agenda om niét te werken. Veel kunstenaars werken altijd. Maar het is belangrijk voor je welzijn om werk en vrije tijd af te grenzen. 

2. Leer de basics van boekhouden

Je kan behoorlijk wat kosten hebben: huur van een atelier of repetitieruimte, transport, materialen of instrumenten kopen. En weet je eigenlijk hoeveel er precies binnen komt? Om het overzicht te bewaren houd je best nauwgezet je inkomsten en uitgaven bij. Leer begroten om je budget ten uiterste te benutten. En een prognose te maken van je inkomsten en kosten. Lees bij Cultuurloket meer over een financieel plan.

3. Bevraag je over de sociale wetgeving

Zorg dat je weet wat je rechten en plichten zijn. Hoeveel uren zal je werken? Hoeveel zal je verdienen? Bouw je sociale rechten op? Hoeveel draag je daarvoor af? En wat als je ziek wordt?

Wanneer je met of voor iemand werkt, moet je afspraken maken. Die leg je vast in een contract. Vermijd problemen frustraties in de toekomst en leer contracten lezen en maken.

Lees meer bij de Sociale Zekerheid voor Zelfstandige Ondernemers en bij Unizo.

4. Stel gezonde grenzen, voor jezelf en voor anderen.

Bewaak ze, geen enkele job is het waard om gekwetst te worden. Uit recent onderzoek blijkt het grensoverschrijdend gedrag in de cultuursector behoorlijk groot. Vooral bij jonge mensen, aan het begin van hun carrière.

Als starter ben je meer kwetsbaar. Je wil opdrachten binnenhalen, de juiste mensen leren kennen, op een goed blaadje komen. Je hebt waarschijnlijk ook nog geen uitgebreid netwerk, je denkt misschien dat je er alleen voor staat. Dat is niet zo.

Wanneer iemand over je persoonlijke grens is gegaan, kun je hiervan melding maken bij de bevoegde preventieadviseur of de aangestelde vertrouwenspersoon. Of je gaat ermee naar de Genderkamer van de Vlaamse Ombudsdienst. Ook bij de politie kun je melding maken.

5. Werk niet gratis, en ook niet voor te weinig

In de kunsten krijg je geld voor een optreden, een foto, een schilderij, een uur werk, maar ook voor de uren oefening, onderzoek, studie vooraf. Werk dus niet voor niets. Daarvoor ben je teveel waard.

Er kan alleen iets veranderen als iedereen meedoet. Dus vraag het juiste loon. Wil je weten wat de minima zijn voor jouw sector, check Juist is Juist. Ook voor beeldende kunst is er nu een calculator. 

6. Ga praten met collega’s en experten

Over financiering, wetgeving, professionaliseren, over alles. Durf vragen te stellen. Je collega’s willen je vast helpen, en je kunt ook bij steunpunten terecht. Daar hoef je geen grote naam voor te zijn. Ook starters zijn welkom.

Bij Kunstenpunt kun je zonder afspraak vragen stellen tijdens onze morning coffees. Of via mail: advies@kunsten.be. Vind je de weg niet goed tussen alle adviseurs en steunpunten, check onze wegwijzer!

7. Netwerk

Onderzoek wees uit dat veel afhangt van netwerken. Dus kom naar buiten, bezoek vernissages, premières, sectorevents. Je hoeft helemaal geen gladde smooth talker te zijn om te netwerken. Liever niet eigenlijk. Als je geïnteresseerd bent in anderen kom je al heel ver.

Als starter is het vooral belangrijk mensen aan te spreken en te luisteren. Je zult zien dat mensen die verder staan het fijn vinden hun kennis te delen. Uiteindelijk heb je al één ding gemeenschappelijk en dat is de liefde voor kunst.


Thema's Kunstenpunt

Welke kwesties onderzoekt en analyseert Kunstenpunt? Welke thema’s bepalen straks de toekomst van de kunsten in Vlaanderen en Brussel? Bekijk het overzicht.