Welke kennis en cijfers willen we over de professionele kunsten?

Joëlle Tuerlinckx, Aux Dimensions de: quelque chose, 1995 collectie De Vleeshal, Middelburg; langdurige bruikleen aan het M HKA, Antwerpen kunstwerk (c) de kunstenaar / foto – copyright (c) M HKA

Onder het motto “Gebeten door kunst, gedreven door kennis” monitort Kunstenpunt het professionele kunstenveld in Vlaanderen en Brussel. Daarbij hoort ook cijferonderzoek. We leggen je graag uit hoe we dat de komende jaren zullen aanpakken en hoe ook jij daaraan kan bijdragen.

Het onderzoeksteam van Kunstenpunt volgt niet alleen op welke studies er verschijnen over het kunstenveld, maar voert ook zelf onderzoek uit naar actuele thema’s.

Zo doen we bijvoorbeeld cijferonderzoek over de productie en de spreiding van kunst, de sociaal-economische positie van kunstenaars, subsidiestromen, internationale artistieke activiteiten en de financiën van kunstenorganisaties.

In 2018 bundelden we onze cijferstudies in een Cijferboek Kunsten. Dat Cijferboek diende als opstap naar de Landschapstekening Kunsten in 2019.

Intussen is er al veel veranderd. De coronacrisis heeft ongenadig hard toegeslagen, de roep naar echt inclusieve kunstensector klinkt steeds luider, het debat over fair practices en de precaire positie van de kunstenaar laait op, het Kunstendecreet wordt veranderd: het zijn enkele pertinente voorbeelden van wat er speelt in de kunstensector.

Met deze kwesties groeit het belang van up-to-date cijfers over die sector.

Een inventaris van kennisnoden en cijfers

Hoe bekomen we die up-to-date cijfers? En kunnen we uit de cijfers die we verzamelen de kennis halen die relevant en nodig is?

Met die vragen in het achterhoofd heeft Kunstenpunt een voorlopige inventaris gemaakt van de zogenaamde kennisnoden en kencijfers die bij sector en beleid leven over de professionele kunsten in Vlaanderen en Brussel. 

De inventaris bouwt verder op ons traject met het Cijferboek Kunsten 2018 en de Landschapstekening 2019, maar voegt ook nieuwe zaken toe en kijkt naar onderwerpen die toen onderbelicht zijn gebleven. In de maanden die volgen, willen we de noden en cijfers verder aftoetsen bij en laten aanvullen door sector en beleid.

Zijn er noden of cijfers die volgens jou ontbreken? Laat het ons weten!

Deze oefening biedt in de eerste plaats een gelegenheid om op een systematische manier na te denken over wat we juist te weten willen komen. Pas in tweede instantie wordt er gekeken of en hoe de voorgestelde cijferanalyses concreet kunnen worden uitgevoerd.

Hoe ziet de inventaris er uit?

Onderstaand schema geeft de overkoepelende structuur van de inventaris van kennisnoden en kencijfers weer: 

Thema’s 

In de inventaris ontwaren we een aantal overkoepelende thema’s waarmee we de brede ontwikkelingen in het kunstenveld proberen te vatten. We bouwen daarbij verder op de Landschapstekening 2019. Momenteel komen we op 6 thema’s

  1. Artistieke ecosystemen bundelt disciplinespecifieke topics, bv. rond productie en presentatie of rond disrupties in waardeketens

  2. Loopbaanontwikkeling verwijst naar ontwikkelingsnoden van individuele kunstenaars en kunstwerkers (over alle disciplines heen) en de kwesties waarheen deze in hun loopbaan mee worden geconfronteerd

  3. Organisatieontwikkeling staat stil bij het ‘mesoniveau’: hoe organiseert men zich in kunstenorganisaties (over alle disciplines heen)? Hoe evolueren die organisaties en hoe houdt men ze draaiende?

  4. Veldontwikkeling bekijkt de zaken vanuit macroperspectief: hoe evolueert het professionele kunstenveld in Vlaanderen en Brussel? Wie stroomt er in of uit? Welke rol speelt het beleid in de ontwikkeling van dit veld?

  5. De kunsten in de maatschappij handelt over de relatie van het kunstenveld met de bredere maatschappij waarin ze opereert: hoe bereikt men een publiek? Hoe interageert men met andere maatschappelijke domeinen?

  6. De maatschappij in de kunsten belicht onderwerpen zoals inclusiviteit, de coronacrisis, ecologische duurzaamheid of digitalisering: ontwikkelingen die spelen in de bredere maatschappij, maar die ook een specifieke impact hebben in het kunstenveld 

Kennisnoden

Die zes thema’s zetten we om in (voorlopig) 25 vragen die concreet maken aan welke kennis er specifiek nood is, zoals bijvoorbeeld:

  • “In welke arbeidssituaties verkeren Vlaamse kunstenaars en kunstwerkers?” 
  • “Hoe ziet de participatie aan kunstevenementen in/uit Vlaanderen en Brussel er uit?” 
  • “Hoe ziet de verdeling van subsidies via het Kunstendecreet er uit?” 

Kencijfers

Die concrete vragen slaan de brug naar verschillende, meer specifieke cijfers en variabelen die we willen onderzoeken. Momenteel heeft Kunstenpunt een lijst van 501 kencijfers. Sommige hebben we al onderzocht, maar zijn aan een update toe, sommige zijn helemaal nog niet onderzocht (en zouden idealiter in toekomst wel kunnen worden opgenomen door Kunstenpunt of door anderen).

Enkele van die kerncijfers zijn bijvoorbeeld: 

  • “Totale bedragen van uitgaven aan professionele kunsten door lokale overheden in het Vlaams Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, per jaar”
  • “(Etnisch-)cultureel diverse samenstelling van de raden van bestuur van organisaties met werkingssubsidies via het Kunstendecreet en Kunstinstellingen, per functie van de bestuursleden, per jaar”
  • “Aantal digitale kunstevenementen georganiseerd vanuit Vlaanderen en Brussel, per type van evenement (concerten, opvoeringen, tentoonstellingen, andere), per jaar”

Databronnen

Tot slot worden in de inventaris ook een aantal databronnen gemapt die mogelijk relevant zijn om de kencijfers effectief in grafieken en analyses om te zetten. Daarvoor werkte Kunstenpunt al samen met het Departement Cultuur, Jeugd en Media. Als verstrekker van subsidies via het Kunstendecreet verzamelen zij een aantal belangrijke gegevens over het gesubsidieerde kunstenveld. 

Maar de scope van de inventaris reikt verder dan dat: ook de uitgebreide databanken die Kunstenpunt zelf beheert of de databronnen van andere overheden, beheersvennootschappen, bovenbouworganisaties en anderen leveren relevante gegevens over gesubsidieerde én niet-gesubsidieerde spelers aan.