Benieuwd naar meer?
Ontdek de disciplines en actuele thema’s van de Landschapstekening 2025: van vormgeving en beeldende kunsten, tot succes, leven, en welzijn in de sector, en veel meer.
Landschapstekening 2025: architectuurcultuur
Architectuurcultuur verwijst naar de manier waarop architectuur in een samenleving wordt geproduceerd, besproken, verbeeld en gewaardeerd – niet enkel als technische of bouwkundige discipline, maar ook als culturele praktijk die reflecteert op maatschappelijke ontwikkelingen en daar actief aan bijdraagt. Ze ontstaat in de wisselwerking tussen ontwerp, reflectie, educatie en beleid, en krijgt vorm via architecten, organisaties in architectuurcultuur, onderwijsinstellingen, overheden, kennisplatformen en een breed publiek. Ze vormt de brug tussen ontwerppraktijk, maatschappelijke evolutie en culturele productie, en speelt zich af in het spanningsveld tussen autonomie en toepassing, tussen reflectie en realisatie.
Architecten bewegen zich op het snijvlak van kunst, wetenschap en technologie, en dragen zo bij aan een brede culturele dialoog. Architectuurcultuur is een ruimte voor kritische reflectie, experimenteel ontwerp en innovatie, en voedt op die manier het bredere veld van de artistieke productie. Organisaties zoals het Vlaams Architectuurinstituut (VAi), A+, AR-TUR, Architecture Workroom Brussels en Archipel spelen hierin een centrale rol. Zij koppelen actuele ruimtelijke vraagstukken – zoals wonen, erfgoed, mobiliteit, klimaat, en sociale rechtvaardigheid – aan een culturele en maatschappelijke agenda. Op het ritme van de maatschappelijke evoluties veranderen die thema’s in architectuurcultuur, en infiltreren ze zo ook de bouwpraktijk van de beroepsbeoefenaars. Architectuurcultuur, met architectuur als medium, neemt daardoor een volwaardige plek in in het kunstenveld.
Ruwweg zijn er vier groepen actief in architectuurcultuur: beroepsbeoefenaars die architectuur creëren, architectuurorganisaties, kennisinstellingen – zowel onderwijs als private kennisontwikkelaars – en overheidsinstellingen die het architectuurbeleid vormgeven. Binnen dit ecosysteem is de interactie tussen de ontwerppraktijk en de culturele reflectie fundamenteel: ontwerpers ontwikkelen kennis en inzichten die, mits gedeeld en geanalyseerd, een impuls geven aan het publieke debat. Architectuurcultuur organisaties nemen die taak op zich en ontwikkelen formats voor reflectie en communicatie: tentoonstellingen, publicaties, lezingen, podcasts, wandelingen, digitale tools, en delen ze met een breder publiek.
Ze agenderen urgente maatschappelijke thema’s, begeleiden parallelle of ongevraagde praktijken (Pieters en Tritsmans 2025) en creëren platforms waarop architecten kunnen reflecteren op hun werk buiten de commerciële druk van opdrachten. Toch wordt het veld gekenmerkt door versnippering en projectmatig werken, waardoor kennisuitwisseling en continuïteit moeilijk te verankeren zijn. Als het lukt, is die artistieke praktijk wel impactvol, net omwille van het toegepaste karakter van de discipline. Architectuurcultuur is dus niet vanzelfsprekend zichtbaar: het gebouwde object is plaatsgebonden en moeilijk te ervaren buiten zijn context, en indirecte representaties (zoals tentoonstellingen) moeten vaak abstracte processen en denkbewegingen vertalen naar een breder publiek. De zichtbaarheid en impact van architectuurcultuur is bijgevolg sterk afhankelijk van de bemiddeling en het narratief dat errond wordt ontwikkeld.
In het kader van de Landschapstekening vroeg Kunstenpunt een bijdrage aan het VAi waarin het huidige landschap van architectuurcultuur beschreven wordt. Kunstenpunt verwerkte deze tekst en draagt er de verantwoordelijkheid voor.
Download en lees de Landschapstekening 2025
Over het VAI
Het VAi zet in op een goede leefomgeving voor iedereen. Het creëert ontmoetingsplekken voor wie architectuur en haar geheugen maakt, onder zoekt, wil delen of ervaren. Het VAi verbindt het heden, het verleden en de toekomst van de (on)gebouwde omgeving, en focust op hoe architectuur kan omgaan met wat er maatschappelijk speelt. Spreken over architectuur en de geschiedenis, materialiteit, vorm en culturele betekenis ervan, haakt in op actuele maatschappelijke transities als ecologisch bewustzijn, nieuwe vormen van ambacht, meerstemmigheid, sociale inclusie, digitalisering en de omgang met erfgoed. In de verbeeldingskracht van het ontwerp komen deze disciplinaire vraagstukken en de actuele maatschappelijke uitdagingen samen.
Het VAi beheert een aanzienlijke collectie van architectuurarchieven die voortdurend aangroeit. De zorg voor en de ontsluiting van de collectie schrijft zich in op internationaal erkende erfgoedstandaarden. De collectie van het VAi is open voor iedereen die begaan is met architecturaal cultureel erfgoed in Vlaanderen en Brussel: het publiek vindt er aanknopingspunten voor een vernieuwde relatie tussen erfgoed en hedendaags ontwerp.
Het VAi brengt een waaier aan publicaties uit over architectuur. Het tweejaarlijkse Architectuurboek Vlaanderen geeft recente tendensen in de architecturale productie weer en formuleert kritische reflecties over de toestand van de architectuur in Vlaanderen en Europa. Catalogi over vooraanstaande en jonge architecten en schrijvers presenteren een dwarsdoorsnede van architecturale praktijken, gebouwen en ontwerpen, theoretische bijdragen, onderzoeken en polemische interventies. Daarnaast zijn er publicatiereeksen die kennis over architectuurarchieven verspreiden. Dit gebeurt in de vorm van catalogi, archievengidsen en monografieën, die nieuwe inzichten stimuleren over de geschiedenis van de architectuur in Vlaanderen. Het VAi stimuleert de internationale promotie van Vlaamse architectuur, door samenwerkingen aan te gaan via bilaterale projecten, zoals tentoonstellingen en conferenties.
