Wie deze Landschapstekening leest, krijgt een verhaal mee dat meerdere disciplines en thema’s overspant. Daarin nemen werkdruk en, welzijn een prominente plek in. Ze werden doorheen de verschillende sessies veelvuldig als aandachtspunten naar voor geschoven. Uit onderzoek weten we dat de herstelnood in de kunsten disproportioneel hoog ligt (De Meyer 2022a; De Meyer 2022b). Nochtans bestaan er wetgeving en tools om hiermee om te gaan. De vraag is dus wat er precies fout loopt, in welke omstandigheden, en wat we eraan kunnen doen.
Als je in de kunsten wilde werken (…) moest je je smijten. Wat heel waardevolle dingen oplevert en een heel fijne dynamiek geeft, maar het is ook niet onlogisch dat je daarin mensen verliest, dat mensen daardoor opgebrand geraken, omdat er op verschillende niveaus ook over grenzen werd gegaan.
- Lana Willems, algemeen en artistiek leider Monty, in de podcast Gedeelde grond (2024)
In het hoofdstuk ‘Succes, leven en welzijn in de kunsten’ legden we de link tussen (een beleid voor) welzijn en maatschappelijke ideeën over succes in de kunsten. Nu gaan we dieper in op de situatie van de mensen die voor dat welzijnsbeleid instaan – de zakelijke profielen – en belichten we drie functiecategorieën waar de gestegen werkdruk bij uitstek sterk voelbaar is: productie, techniek en (opnieuw) de zakelijke functies.
In deze drie categorieën zijn deadlines vaak onwrikbaar: een première of opening, een indiendatum voor subsidieaanvragen of rapportering. Op verschillende momenten hangt er bijzonder veel af van het werk van deze mensen. Dat werkt motiverend, maar het leidt ook tot overmatige stress wanneer er te veel werk en te weinig beschikbare mensen zijn. In dit hoofdstuk geven we een beschrijving van de brede waaier aan taken die vallen onder zakelijk, productioneel en technisch werk. We gaan in op uitdagingen waarmee kunstwerkers in deze beroepsgroepen te maken krijgen, hoe dat in verband staat met arbeidswelzijn, en welke pistes men ziet voor de toekomst.
Download en lees de Landschapstekening 2025
Onze gesprekken voor dit hoofdstuk bevestigen de nood aan een cultuurshift ter bescherming van het welzijn van kunstprofessionals – met een focus op makers, maar ook vanuit het perspectief van bovenstaande drie beroepsgroepen.
Deze beroepsgroepen kennen hoge stresspieken vanwege onwrikbare deadlines, veel en complex werk, en fouten die een zware impact kunnen hebben. Daarbij komt dat mensen in techniek en in productie soms niet of te laat worden betrokken bij de opmaak van plannen, terwijl zij vaak een belangrijk stuk van de werkdruk opvangen en soms beter of anders anticiperen op problemen – en mogelijke oplossingen – dan hun collega’s. In sectorgesprekken vertelden mensen dat het zakelijke en het artistieke in kunstorganisaties vaker dan vroeger een tandem vormen, en dus rekening houden met elkaars wensen en bezorgdheden, vooral als het gaat over artistieke en budgettaire planning.
Daarnaast worden mensen in zakelijke functies verantwoordelijk gesteld voor het welzijnsbeleid op de werkvloer. Het is aan hen om de regels te kennen en toe te passen. Echter, principes als heldere feedback, duidelijke rolafbakening en realistische ambities (zie ook hoger) gaan veel breder dan dat. Idealiter is iedereen in het werkveld ervan doordrongen. Wordt een zakelijk coördinator voor de toepassing van deze principes verantwoordelijk gesteld zonder daarvoor de nodige inspraak of beslissingsmacht te krijgen, dan is dat onfair. Ongetwijfeld zijn de problemen waarmee kunstwerkers in deze drie beroepsgroepen te maken krijgen herkenbaar voor mensen in andere rollen: een erg uitgebreid en gevarieerd takenpakket, een hoge werkdruk, gebrek aan tijd (voor welzijn, opleidingen, het afstemmen van doelen, middelen en mensen), en soms ook aan inspraak.
Een beter beheer van werkvolume is een gedeelde uitdaging voor veld en beleid. Planlastvermindering, wat al langer hoog op de beleidsagenda staat, maakt daar deel van uit.
Op zoek naar beleidsaanbevelingen rond goed bestuur en andere evoluties in het (boven)lokaal cultuurbeleid? Ontdek onze opsomming van opportuniteiten om het kunstenbeleid te optimaliseren via onderstaande link.
Op zoek naar informatie en documentatie over werken in de kunsten? Ontdek ons advies in de gids voor kunstenaars en kunstorganisaties.
