EHBO: Eerste Hulp bij Ongemakken in de kunsten

Ben je je eigen grootste vijand? Doodsbang om af te gaan? Vraag je jezelf soms af waar je in godsnaam mee bezig bent? Durf je geen pauzes nemen of zoek je net constant excuses om niet verder te werken? Vergelijk je jezelf met iedereen en lijkt iedereen mijlen verder te staan? Als het kan troosten: it’s all part of the job. Welkom bij de club.

Maar leuk is anders. Zeker als het extreem wordt. Grijp op tijd in en vraag hulp. Bij Kunstenpunt kun je altijd terecht.

Misschien kunnen deze tips ook al wat helpen als eerste hulp bij zelfsabotage en andere ongemakken.

Te weinig zelfvertrouwen

De eerste die je ervan moet overtuigen dat je een professioneel kunstenaar kan zijn, ben je zelf. Er zullen altijd excuses zijn waarom je niet succesvol kunt worden; er is niet genoeg geld, niet de juiste ruimte, niet het juiste materiaal, te weinig tijd.

Maar de grootste reden is de onderliggende angst om niet goed genoeg te zijn. Besef ook dat je onmogelijk iedereen zal kunnen plezieren. Zelftwijfel heeft iedereen, het is goed om jezelf te bevragen, maar het mag niet verlammend werken. 

Weet dat elke kunstenaar dit soort existentiële crisissen doormaakt. Daar moet je door. Maar geef er niet constant aan toe. Als je zelf niet weet of je goed bent, vertrouw dan op het oordeel van anderen.

Faalangst

Is het af? Ben ik er klaar voor? Voor de meeste kunstenaars is het nooit af. Er kan altijd nog iets verbeterd worden, een uurtje langer geoefend… Maar op een bepaald moment moet je naar buiten treden.

Sommige artiesten lanceren zich nooit omdat ze blijven denken dat ze nog niet klaar zijn. Ondermijn jezelf zo niet. Er is een hele middenlaag in de kunstensector van mensen die er iets van kennen: galeristen, programators, curatoren, kunstverkopers, oud-artiesten, … spreek ze aan, ga er koffie mee drinken, nodig ze uit. Alleen zo kun je aftasten waar je staat. En waar je eventueel nog moet aan werken.

Feedback kan nooit slecht zijn: ofwel krijg je goeie kritiek en ben je nog meer gemotiveerd, ofwel kom je te weten wat beter kan en krijg je de kans om te groeien. Ofwel trek je je er niets van aan en ga je nog harder je eigen weg. 

Workaholism

Je job is je passie? Dat is mooi. Niet iedereen kan dat zeggen. Maar daar schuilt ook het risico in om over je grenzen te gaan. Want waar stopt de job en begint de rest van je leven? Kunstenaars, zeker starters, werken de hele tijd.

Je hoeft echt je lichaam en geest niet op te offeren in naam van de kunst. Het is een marathon, geen sprint. Wie wil meedraaien in de kunsten heeft een lange adem nodig. Draag dus zorg voor jezelf.

Over-werken hangt vaak samen met faalangst. Omdat je onzeker bent, werk je nog harder. Maar dat is niet altijd beter, niet voor jezelf en ook niet voor je artistieke praktijk. Als je moe bent en leeg presteer je zeker niet goed. Geloof in jezelf en neem rust. 

Het lege blad

Zit je even vast, begin dan met iets dat je kent. Soms is de druk om vernieuwend te zijn zo groot dat er helemaal niets komt, laat staan iets nieuws. Geduld! Doe iets wat je wel kent en er zal vanzelf inspiratie komen. Onder druk staan en creëren gaan niet direct hand in hand.

Soms is het goed het helemaal los te laten en iets helemaal anders te doen, een andere discipline of zelfs werk in een andere sector. Heel wat kunstenaars verklaren dat ze aan hun niet-artistieke jobs veel hebben. Het geeft hen zuurstof even weg te zijn van de kunsten en soms vinden ze net daar inspiratie. 

Erkenningsdrang

Je zult nooit iedereen kunnen plezieren. Soms zal erkenning uitblijven of erger; vliegen de rotte tomaten je om de oren. Als je als kunstenaar wil groeien, moet je durven falen. De realiteit is dat je tijdens je loopbaan regelmatig eens op je bek zult gaan. Je subsidieaanvraag afgekeurd, een slechte première, een loeiharde recensie…

Falen is onvermijdelijk en hoort bij het beroep. Dus begin er zo snel mogelijk mee. Iedereen wil graag erkenning, maar zorg dat het geen obsessie wordt. 

Competitie

De competitie in de kunsten is hard. Er zijn heel wat getalenteerde kunstenaars die eigenlijk allemaal een kans verdienen. Vergelijk jezelf niet met anderen. Ga niet constant op social media checken. Definieer je eigen succes in je visie en missie. Blijf trouw aan jezelf. Iedereen is uniek, de enige vergelijking die je moet maken is die met jezelf. Waar stond je een jaar geleden? Ben je gegroeid? 

Wanneer je zéker moet ingrijpen

Grensoverschrijdend gedrag

Jammer genoeg komt grensoverschrijdend gedrag voor in de kunsten. Het kan gaan om seksueel overschrijdend gedrag, maar ook om pesten of geweld. Eigenlijk alle gedrag waarbij jou mentaal, fysiek en emotioneel schade wordt berokkend. Vaak houdt dit ook verband met machtsmisbruik. En is het strafbaar.

Als je dit ervaart dan moet het onmiddellijk stoppen en aangekaart worden. Het is niet iets dat je ‘moet verdragen omdat het er nu eenmaal bijhoort’. Ga naar de vertrouwenspersoon van de organisatie of maak melding bij de Ombudsdienst. Je kunt ook naar de politie.

Discriminatie

Discriminatie (op basis van gender, kleur, culturele achtergrond, beperking of religie) op het werk moet je melden. Het is onaanvaardbaar en strafbaar. En we moeten het de wereld uit helpen.


Thema's van Kunstenpunt

Welke kwesties onderzoekt en analyseert Kunstenpunt? Welke thema’s bepalen straks de toekomst van de kunsten in Vlaanderen en Brussel? Bekijk het overzicht.