‘Vrouwen in de kunstwereld’: lees de samenvatting van het panelgesprek i.h.k.v. vrouwendag in M Leuven

Samenvatting

Op de eerste dag van Her Echo vond het panelgesprek ‘Vrouwen in de kunstwereld’ plaats, waar Catherine de Zegher de avond aanvatte met een keynote over haar loopbaan als curator. Hierop bouwde zij voort in het panelgesprek samen met Meggy Rustamova, Hadassah Emmerich, Eva Wittocx en Marjan Debaene. Anneleen Lemmens van Engagement Arts modereerde het gesprek. Het werd duidelijk dat uiteenlopende profielen toch vaak te maken kregen met dezelfde ervaringen.

Vrouwen in kunstacademies

Bij de vraag aan de deelnemers of zij de verantwoordelijkheid voelen om vrouwen te representeren, kwam meteen ook de rol die het kunstonderwijs hierin speelt aan bod. Uit meerdere ervaringen kwam naar voren dat professoren vaak (stoffige) oude mannen zijn. Deze geven dan ook meestal de praktijkvakken en zijn nog actief geweest als kunstenaar, terwijl vrouwelijke professoren eerder beperkt worden tot het geven van theorievakken of gastlessen. In de historische overzichtsboeken was er amper een vrouwelijke kunstenaar te vinden. 

Ook bleek dat de kunstenaars weinig ervaring hadden met vrouwelijke juryleden bij hun beoordelingen aan de academie. Als afstuderende kunstenaar waren ze bang en verrast wanneer er in de master jury ineens een vrouw zat; hoe gaat een vrouw mijn werk beoordelen?

Andere ervaringen rond kunstacademies waren onder andere dat de overgang van de academie naar het werkveld nog niet genoeg ondersteund wordt, vertelde Meggy Rustamova. Uit Hadassah Emmerich’s ervaring nemen de mannelijke studenten een dominante positie in, hoewel er een meerderheid aan vrouwelijke studenten is. 

Over het algemeen zien we deze kloof onder leerlingen aan de kunstacademies niet terug in het werkveld, waar er nog altijd een disproportioneel deel aan mannelijke kunstenaars actief en succesvol is. Anneleen Lemmens haalde in haar inleiding van het panelgesprek ook aan hoe in de leeftijdsgroep 45-55 mannelijke kunstenaars het dubbele verdienen van hun vrouwelijke keerzijde.

Internationaal

Het belang om verder te kijken dan de Vlaams-Nederlandse kunstscholen en eerder richting internationale uitbreiding, werd benadrukt door Catherine de Zegher en Hadassah Emmerich. De mogelijkheid om tijd door te brengen in het buitenland (bv. New York, London) was voor hun carrières cruciaal. Er werken meer vrouwen in de sector en er zijn verfrissende denkpatronen en discours. 

Wanneer Emmerich aan het Goldsmith in Londen ging studeren, merkte ze het enorme verschil. Er was een groter aantal vrouwelijke professoren, en het curriculum behandelde ook praktische zaken over de kunstmarkt. Catherine de Zegher vertelde dat ze twintig jaar geleden intuïtief wegging van het stagnerende, patriarchale Vlaanderen. Ze voelde dat er iets mis was, maar kon het niet duiden. Ze ontmoette in haar tijd in New York allerlei kunstenaars en denkers zoals Rosalind Krauss en Benjamin Buchloh. Hier kon de Zegher tot een veel bredere ontplooiing komen. Uiteindelijk kwam haar tentoonstelling Inside the Visible: An Elliptical Traverse of Twentieth-Century Art in, of, and from the Feminine hieruit voort, die BOZAR afwees.

Kunstinstellingen

Welke rol kunnen kunstinstellingen spelen in de kloof tussen mannelijke en vrouwelijke kunstenaars? Eva Wittocx haalde aan hoe M Leuven kunstenaars met (jonge) kinderen actief bijstaat, door bijvoorbeeld opvang te bieden of stille ruimtes te voorzien om borstvoeding te kunnen geven.

Bij de opstap van de vorige directeur van M Leuven, lag even de kwestie op tafel om drie of vier mensen deze rol op zich te laten nemen, in plaats van één nieuwe directeur. Daar bleven vragen als ‘wie wordt het boegbeeld?’ en ‘wie heeft de doorslaggevende mening?’ struikelblokken. Meggy Rustamova sprak ook over de problematiek rond raden van bestuur. Ze horen neutraal te zijn en een controlemechanisme te vormen, maar in de praktijk is er een ons-kent-ons mentaliteit. 

Volgens Rustamova is er nood aan transparantie van instellingen tegenover de kunstenaars met wie zij samenwerken. Bij groepstentoonstellingen is er soms een groot verschil in de vergoeding van bepaalde kunstenaars, zonder dat er duidelijk over wordt gecommuniceerd.

Solidariteit

In haar keynote introduceerde Catherine de Zegher het begrip van sisterhood, zusterlijke solidariteit, aan de hand van Bracha L. Ettinger en haar werk over het belang van relationele en intersubjectieve verhoudingen. Ettinger omschrijft het als de Matrix, als de baarmoeder, waarin een relatie tot stand komt tussen moeder en kind. Hier keert ze zich tegen het individualisme en focust ze juist op het gegeven van in relatie staan tot elkaar. Het vrouwelijke principe dat de Zegher miste in de kunstsector is dan voor haar het relationele, de gespreksuitwisseling en onderlinge afhankelijkheid. De Zegher haalt ook aan hoe tijdens de moderniteit in de twintigste eeuw de nadruk lag op individualisme, onafhankelijkheid en identiteit. Negativiteit, schokkende beelden en gewelddadige performances vormden de basis van radicale kritiek. 

Tijdens het panelgesprek vertelt Hadassah Emmerich hoe ze haar eigen netwerk inzet om andere vrouwelijke kunstenaars te koppelen voor mogelijke samenwerkingen. Hierdoor hoopt ze een goede karma de wereld in te sturen.

Een ander voorbeeld is wanneer Eva Wittocx wordt uitgenodigd voor een jury of gesprek vraagt zij expliciet of ze de enige vrouw is of wie er nog meer deelneemt om zo niet de token vrouw te zijn.

Download de transcriptie

Sprekers

Panelgesprek gemodereerd door Anneleen Lemmens (Engagement Arts) met Eva Wittocx (curator M Leuven), Marjan Debaene (conservator M Leuven), Meggy Rustamova (kunstenaar), Hadassah Emmerich (kunstenaar) en Catherine de Zegher (curator).

Transcriptie en samenvatting door Emma Rosier (stagiair Kunstenpunt).