Organisatie & Ontwikkeling

Om jezelf te organiseren als kunstenaar moet je een aantal richtingen verkennen en kiezen wat het best bij jou past. Welk sociaal statuut is voor jou het meest geschikt? Kies je voor een vaste of tijdelijke tewerkstelling als werknemer? Als je zelfstandige wordt, doe je dat dan in hoofd- of bijberoep? Welke sociale en bestaanszekerheid bouw je op binnen elk statuut? En wat als je slechts af en toe een artistieke opdracht hebt, of wanneer je verschillende statuten moet combineren? Informeer je grondig voor je de knoop doorhakt.

Kies het organisatiemodel dat het best bij je past

  • DIY, individueel
  • de studio: een kunstenaar met assistent(en)
  • formeel of informeel delen, of ‘mutualisering’ van middelen voor ontwikkeling, productie en reflectie met peers.
  • gezelschap/ensemble/kunstenaarscollectief met gemeenschappelijk artistiek verhaal.
  • ondersteuning door een alternatief managementbureau: een dienstverlenende organisatie die je bijstaat op zakelijk vlak en/of zich ontfermt over het financiële beheer, de distributie en de promotie van je werk. Het managementbureau kan ook advies verlenen en ondersteunende taken uitvoeren met betrekking tot administratie, productie en spreiding.

Bij elke samenwerking moet je je afvragen of die via een contract of de oprichting van een rechtspersoon moet worden geformaliseerd. Het kiezen van de juiste juridische structuur is maatwerk.

Op de website van Cultuurloket vind je meer informatie over de verschillende statuten.

Werk in opdracht

Personen, organisaties of bedrijven kunnen jou als kunstenaar de opdracht geven om een werk te maken. Als ze je daarvoor niet als werknemer in dienst kunnen nemen, kan je de opdracht eventueel regelen via interimarbeid bij een SBK. Je kan ook een beroep doen op de specifieke regelgeving in het kader van het sociaal statuut van de kunstenaar. Meer informatie vind je bij Cultuurloket. Op Artist@Work leer je meer over de kunstenaarskaart, het kunstenaarsvisum of de zelfstandigheidsverklaring en hoe je ze kan aanvragen.

Steeds meer bedrijven willen samenwerken met kunstenaars. In sommige gevallen leidt de samenwerking tot een opdracht die een kunstwerk oplevert, maar dat hoeft niet. Het kan ook gaan om een onderlinge uitwisseling van bijvoorbeeld technische expertise. Of je kan als kunstenaar gevraagd worden mee te werken aan een veranderingsproces in het bedrijf. Communicatiebureau’s, opleidingsverstrekkers en audiovisuele productiehuizen doen vaak een beroep op de talenten van kunstenaars om projecten voor hun klanten uit te werken. Heel wat kunstenaars zijn professioneel actief als kunsteducator en begeleiden op verzoek van scholen en cultuurverenigingen kinderen, jongeren en volwassenen tijdens artistieke en creatieve activiteiten.

Plannen schrijven 

Zodra je jezelf hebt georganiseerd, kan je je kunstenaarscarrière een boost geven door je te verdiepen in het schrijven van artistieke en zakelijk plannen. Kunstenaars weten doorgaans goed waarom ze een bepaalde aanvraag voor subsidie of een kandidatuur op een oproep willen indienen. Maar uit de vragen die ze aan Kunstenpunt stellen blijkt dat ze niet altijd weten hoe ze dat best aanpakken.

Een goed doordacht dossier is belangrijk. Het helpt je je project te realiseren. Het uitschrijven dwingt je om uit te klaren wat je wil doen en waar je staat. Het dwingt je om na te denken over alle stappen (planning) en alle aspecten (artistiek, zakelijk, partners, distributie).

De meeste kunstenaars en organisaties schrijven hun dossiers zelf. Maar er is niks op tegen om je te laten bijstaan in het ontwikkelen, uitklaren, plannen, budgetteren en schrijven. Een partner die vooral kritische vragen stelt, kan een grote hulp zijn. Als het klikt zijn betaalde diensten zinvol. Heb je daar geen geld voor, dan kan je die peerreview opbouwen en vriendendiensten uitwisselen binnen je eigen netwerk van kunstenaars, bevriende programmatoren, curatoren of schrijvers. Zo’n peerreview en feedback kunnen eenmalig zijn of op langere termijn uitgroeien tot een professionele relatie tussen kunstenaar, reviewer of producent. Denk bijvoorbeeld aan duurzame relaties tussen de kunstenaar en een managementbureau, producent, kritische meedenkers en dossierschrijvers.

Maak een stappenplan

Stap 1: bestudeer de richtlijnen

Elk subsidiesysteem biedt andere mogelijkheden. Bestudeer het dus goed zodat je de juiste keuze kan maken. Ook voor open oproepen loont het de moeite om de voorwaarden grondig door te nemen. Die teksten zijn soms moeilijk leesbaar wegens hun ambtelijke taal en omdat ze over verschillende webpagina’s verspreid zijn. De richtlijnen kunnen ook elke keer weer anders zijn.

De projecten en beurzen die het kunstendecreet voorziet, zijn belangrijk subsidie-instrumenten voor de professionele kunstensector. Daarom organiseert Kunstenpunt twee keer per jaar een infosessie. De richtlijnen voor het schrijven van de aanvraag voor een beurs, project- of werkingssubsidie zijn weinig concreet. De Vlaamse overheid laat immers veel ruimte voor diversiteit in de kunsten: via hetzelfde systeem moeten zowel een fotograaf als een danser, een band die een CD wil opnemen als een kunsteducatieve organisatie zijn aanvraag kunnen indienen. De zelfprofilering van de aanvragers is dus belangrijk. Voor project- en werkingssubsidies kan je kiezen uit vijf functies waarvoor telkens andere criteria van beoordeling van toepassing zijn. Als je meer dan één functie kiest, wordt het aanvraagformulier ook langer en zal je aanvraag getoetst worden aan meer beoordelingscriteria.

Stap 2: schrijf een artistiek plan

Werk niet meteen in het definitieve formulier om je artistieke praktijk te verwoorden. Schrijf je plannen eerst voor jezelf uit. Op die manier blijf je dicht bij je motivatie en gebruik je je eigen taal. Een aanvraagformulier invullen met wat je denkt dat de beoordelaar verwacht, verzwakt de zeggingskracht van je tekst. Trap niet in die valkuil. Een dossier dat probeert te overtuigen door de taal van de lezers te gebruiken of inspeelt op criteria en impliciete verwachtingen kan tijdelijk succesvol zijn, maar is op termijn waardeloos.

Als je collectief aan een project werkt, kan je het gezamenlijke denkproces en het ontwikkelen van een gedeelde taal ondersteunen door werkvormen voor co-creatie.

Wanneer je je teksten in een formulier overbrengt, zal je wellicht wat moeten aanpassen, bijvoorbeeld omdat het aantal karakters voor elk veld beperkt is. Maar omdat je vertrekt van een doordachte tekst, blijft de kern van je betoog overeind.

Stap 3: schrijf een zakelijk plan

Eigenlijk moet je voor elk artistiek plan ook een begroting maken. Daarmee bedoelen we niet alleen de kosten waarvoor je financiering zoekt, maar alle kosten en inkomsten voor de realisatie van het plan. Het is meteen ook een goede oefening om na te gaan of je niets vergeten bent. Bereken een faire vergoeding voor iedereen die aan het project meewerkt, vermeld welke steun in natura je van partners krijgt, en schat inkomsten realistisch in.

Voor een project- of werkingssubsidie via het kunstendecreet gebruik je de verplichte Excel-bijlage. In het zakelijk plan beschrijf je waarom je subsidie nodig hebt en hoe de cijfers in de begroting zijn samengesteld.

Kortom: een goed dossier voorbereiden vraagt tijd, terwijl succes niet gegarandeerd is. In elk geval is het een proces van reflectie, en dat komt je artistieke en professionele ontwikkeling altijd ten goede.

Meer lezen