Archiveren: verplichtingen voor gesubsidieerde werkingen

De zorg voor het eigen archief is voor de organisaties met werkingssubsidies ingeschreven als aandachtspunt in het Kunstendecreet sinds 2004.

Sinds toenmalig minister van Cultuur Bert Anciaux in zijn beleidsperiode 2004-2009 de uitbouw en ondersteuning van het culturele erfgoedveld heeft aangezwengeld, zijn ook enkele organisaties opgericht, geheroriënteerd of uitgebouwd voor de ondersteuning van het erfgoed van de kunsten

Zo zijn er de expertisecentra die sectorspelers met kennis en vormingen ondersteunen in hun archiefvorming, -zorg en ontsluiting, zoals Cemper (voor muziek en podiumkunsten) en Packed (voor alles omtrent digitalisering en digitale archivering). Sinds kort is er het Centrum Kunstarchieven Vlaanderen (ckv), als hub en dienstverlener (binnen de schoot van het M hkA) voor archiefvormers en beheerders van nalatenschappen in het veld van beeldende kunsten. Enkele van de bovengenoemde organisaties ontwikkelden samen onder andere de website Tracks met tips en tools voor archivering. Een andere belangrijke erfgoedspeler voor de kunsten is meemoo, dat instaat voor de eigenlijke digitalisering, bewaring en ontsluiting van audiovisueel materiaal voor de brede culturele sector (overheden, stadsarchieven, omroepen, levensbeschouwelijke archieven, kunstenaarscollectieven, podiumkunsten, muziek etc.). 

Ondanks deze ondersteuning is de degelijke documentatie en archivering van de kunstenaars in Vlaanderen echter niet vanzelf verzekerd. Archiefzorg is een must in structureel gesubsidieerde organisaties, maar als de financiële druk op de werkingen hoog is, dan bestaat het risico dat archiefzorg in de werking als minder prioritair wordt gezien. Archieven moeten bovendien na het afsluiten van een organisatie (of een werkperiode) ondergebracht kunnen worden in daarvoor bestemde culturele archiefinstellingen. De capaciteit van bestaande culturele archiefinstellingen en musea in Vlaanderen is beperkt. Wat betreft de archieven is er, op het Letterenhuis en het vAi na (die respectievelijk als missie de zorg voor het Vlaamse literaire en architecturale cultureel erfgoed hebben), geen enkel met een profiel dat zich ent op het artistieke veld. Het is voor elk individueel archief of nalatenschap grondig zoeken waar het een geschikte thuis zou kunnen vinden. Bovendien zorgt een mogelijk gebrek aan kunstspecifieke expertise in archiefinstellingen voor een rem op de mogelijke ontsluiting. Het is de opdracht van de dienstverlenende organisaties zoals Cemper, ckv en vAi om kunstenaars en architecten daarin te begeleiden, te bemiddelen bij overdrachten enzovoort. 

Opgelet: heel wat van het ondersteuningsaanbod voor de kunsten is gericht op structurele werkingen. Zo werkt meemoo — weliswaar om begrijpelijke redenen — aan de digitalisering van de archieven van (structureel ondersteunde) werkingen in de (podium)kunsten. Dat betekent evenwel dat de rijke audiovisuele archieven van individuele kunstenaars en niet-structureel gesubsidieerde organisaties niet rechtstreeks van die dienst gebruik kunnen maken. Zeker in de wetenschap dat de individuele praktijk en projectmatig werk meer en meer de ‘standaard’ wordt, vraagt dit om aandacht in de toekomst, willen we voor latere generaties kunnen garanderen dat het relevante werk raadpleegbaar en bestudeerbaar blijft.